Je hoeft maar even stil te staan voor nummer 14 in de rue Jean-de-La-Fontaine, in het 16e arrondissement, om te begrijpen waarom het Castel Béranger aan het einde van de 19e eeuw zo’n opschudding veroorzaakte. Geen perfect symmetrische gevel of klassieke versieringen: bakstenen, molensteen, zandsteen, smeedijzeren balkons en ramen van verschillende afmetingen vormen samen een gebouw dat nog steeds afsteekt tegen de buurhuizen. Als je goed kijkt, zie je zelfs zeepaardjes, een kat, een vogel en verschillende vormen die zijn geïnspireerd op de dierenwereld.
Het Castel Béranger, gebouwd tussen 1894 en 1898, is het eerste grote project van Hector Guimard. Zijn oorspronkelijke ontwerp was echter een stuk ingetogener. Een reis naar Brussel in 1895 gaf het bouwproject een andere wending: Guimard ontmoette daar Victor Horta, een van de grote figuren van de Belgische art nouveau , en keerde terug naar Parijs met een nieuwe manier om over architectuur na te denken, waarbij structuur, decoratie en meubilair een samenhangend geheel moeten vormen.
Het Castel Béranger luidde de „Guimard-stijl“ in Parijs in
Binnen zijn de hal, de glas-in-loodramen, het behang, de tapijten, de deurklinken en een deel van het meubilair ook speciaal voor dit gebouw ontworpen. Deze benadering van een ‘totaalkunstwerk’ zou een van de kenmerken van de architect worden , een paar jaar voordat hij zijn beroemde ingangen voor de Parijse metro ontwierp.
De stijl van het gebouw is zo verwarrend dat het verschillende spottende bijnamen kreeg, waaronder „Castel dérangé“. Het succes liet echter niet lang op zich wachten: het gebouw won eind jaren 1890 de eerste prijs in de gevelwedstrijd van Parijs . Deze erkenning droeg er direct toe bij dat Guimard bekendheid verwierf en dat de Art nouveau zijn intrede deed in het architecturale landschap van de hoofdstad.
Een art-nouveau-gevel om in detail te bekijken
De voordeur blijft het element dat je vanaf de straat het makkelijkst opmerkt. Met zijn rondingen, bewerkt metaal en motieven lijkt hij meer op een meubelstuk dan op de klassieke ingang van een Parijs gebouw. De balkons en balustrades volgen hetzelfde principe, zonder dat ze precies hetzelfde ontwerp van de ene verdieping naar de andere proberen te kopiëren.
Het Castel Béranger staat sinds 1992 op de monumentenlijst en het Ministerie van Cultuur omschrijft het als een „manifest van de Art Nouveau“. Het blijft echter een privégebouw: er zijn geen vaste rondleidingen door de appartementen of de gemeenschappelijke ruimtes. Je kunt het dus vooral vanaf de straat bekijken, wat al genoeg is om een groot deel van de details te zien.
Meer dan 125 jaar na de bouw blijft het gebouw vooral interessant als een keerpunt: het moment waarop Hector Guimard van een jonge, nog vrij onbekende architect uitgroeide tot degene die Parijs een aantal van zijn meest herkenbare vormen zou geven.
📍 Castel Béranger, 14 rue Jean-de-La-Fontaine, 75016 Parijs
📆 privégebouw, niet te bezoeken; gevel zichtbaar vanaf de straat.