Tegenwoordig is het moeilijk om je de Place de la Bastille voor te stellen zonder de enorme Juli-zuil. Toch zag het er meer dan 200 jaar geleden heel anders uit. Op de plek van het huidige monument stond een imposante Egyptische godin, omringd door twee leeuwen. Ze deed toen dienst als fontein. Dit bouwwerk, dat in 1793 – midden in de Franse Revolutie – werd geplaatst, was bedacht voor een groot nationaal feest. Achter het uiterlijk ging een heel specifieke symboliek schuil, die rechtstreeks verband hield met de omwentelingen die Frankrijk op dat moment doormaakte.
Toen de Revolutie zich liet inspireren door het oude Egypte
Haar geschiedenis begint in 1793, vier jaar na de bestorming van de Bastille. De oude gevangenis was verdwenen en de revolutionairen wilden deze plek vol geschiedenis een nieuwe identiteit geven. De schilder Jacques-Louis David bedacht toen een fontein die je best origineel zou kunnen noemen.
De fontein van de Vernieuwing heeft de vorm van Isis, een Egyptische godin die het moederschap en bescherming belichaamt. Het beeld staat boven een bassin en laat het water uit haar borst stromen, onder het toeziend oog van twee leeuwen aan weerszijden. Het beeld is ongebruikelijk, maar krijgt zijn volle betekenis in de revolutionaire context. Met een moederfiguur willen de revolutionairen de wedergeboorte van Frankrijk na de val van de monarchie symboliseren. Het water staat dan ook symbool voor een nieuwe start van de natie.
10 augustus 1793, een feest als geen ander
Op 10 augustus 1793 organiseerde Parijs een groot feest om de verjaardag van de val van de monarchie te vieren, die het jaar daarvoor had plaatsgevonden met de bestorming van de Tuileries. Het feest kreeg de naam ‘Feest van de Eenheid en de Ondeelbaarheid’. De Parijzenaars kwamen bij elkaar voor verschillende ceremonies door de hele hoofdstad.
De viering begint bij de fontein van de Vernieuwing. 86 vertegenwoordigers van de basisvergaderingen lopen naar de fontein toe en drinken het water dat uit haar borst stroomt. Dit gebaar werd als symbolisch gezien, omdat zij heel Frankrijk belichaamden. Via hen zou de hele natie als het ware herboren worden.
De feestelijkheden trokken door heel Parijs, via de Place de la Révolution, het huidige Place de la Concorde, vervolgens naar Les Invalides en eindigden op het Champ-de-Mars. Dit feest gaf de hoofdstad de sfeer van een politiek spektakel.
Wat is er van deze fontein geworden?
Ondanks haar monumentale uiterlijk was de Fontein van de Vernieuwing niet bedoeld om de eeuwen te doorstaan. Ze was gebouwd met niet-duurzame materialen zoals gips en raakte daardoor snel in verval. Een paar jaar na de plaatsing werd de fontein uiteindelijk afgebroken en verdween ze uit het Parijse straatbeeld.
De geschiedenis van de monumenten op de Place de la Bastille houdt daar niet op. Een paar jaar later, aan het begin van de 19e eeuw, bedacht Napoleon een monument voor deze plek. Hij stelde zich een nieuwe fontein voor, in de vorm van een reusachtige olifant. Het uiteindelijke project is er nooit gekomen, hoewel er in die tijd wel een enorm gipsen model midden op de Place de la Bastille te zien was. Uiteindelijk verscheen in 1840 de Juli-zuil als eerbetoon aan de slachtoffers van de revolutie van 1830. Tegenwoordig vind je alleen nog de Juli-zuil op dit historische plein.
Tegenwoordig herinnert niets meer aan de aanwezigheid van deze godin op de Place de la Bastille. Alleen aan de hand van afbeeldingen uit die tijd kunnen we ontdekken hoe dit verdwenen monument eruitzag.