Je kunt je Parijs niet voorstellen zonder de Eiffeltoren! Toch was de ‘IJzeren Dame’ bij de opening in 1889 niet het enige spectaculaire bouwwerk dat de aandacht trok op het Champ-de-Mars. Een paar honderd meter verderop maakte een enorm paleis van glas en metaal net zo’n indruk op de bezoekers. Met zijn buitengewone afmetingen en revolutionaire architectuur belichaamde ook dit gebouw de ambities van een tijdperk dat gefascineerd was door vooruitgang. Maar in tegenstelling tot zijn buurman heeft dit monument de eeuwen niet doorstaan. Vandaag de dag is er niets meer over van de Galerie des Machines, die vroeger werd beschouwd als een van de wonderen van de Wereldtentoonstelling van 1889.
Een gigantisch paleis dat de Eiffeltoren in de schaduw stelde
Laten we teruggaan naar 1889. Parijs organiseert de Wereldtentoonstelling, ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de Franse Revolutie. Hoewel de Eiffeltoren voor sensatie zorgt, wekt een ander bouwwerk de bewondering van de bezoekers, aan het uiteinde van het Champ-de-Mars, aan de kant van de École militaire.
De Galerie des Machines, ontworpen door architect Ferdinand Dutert en ingenieur Victor Contamin, was voor die tijd een waar hoogstandje. Met een lengte van 420 meter, een breedte van 115 meter en een hoogte van 45 meter biedt het een gigantische binnenruimte. Het meest indrukwekkende is toch wel dat er binnen helemaal geen pilaren staan. Dankzij een innovatieve metalen constructie blijft de hele galerij vrij, waardoor een enorm glazen dak zichtbaar is dat de indruk wekt zich uit te strekken tot aan de horizon.
Deze buitengewone ruimte biedt plaats aan honderden machines en uitvindingen uit de hele wereld. Telefoons, fonografen, industriële apparatuur… Bezoekers kunnen er de nieuwste innovaties ontdekken, de machines in werking zien en de technische vooruitgang van het einde van de 19e eeuw bewonderen. De Galerie des Machines wordt een van de absolute hoogtepunten van de Wereldtentoonstelling.
Maar daar houdt de ervaring niet op. Om de tentoonstelling op een andere manier te bewonderen, kunnen bezoekers gebruikmaken van elektrische loopkranen, die op zeven meter boven de grond zijn geïnstalleerd. Ze doorkruisen de galerij vanuit de hoogte, met een spectaculair uitzicht op de machines en de menigte die beneden rondloopt. Een attractie op zich, lang voordat de meeslepende ervaringen ontstonden die we tegenwoordig kennen!
Waarom is dit Parijse wonder verdwenen?
Met zulke afmetingen is het moeilijk te geloven dat zo’n monument ooit verdwenen is. Toch kende de Galerie des Machines na de Wereldtentoonstelling van 1889 verschillende levens.
Het werd onder andere hergebruikt tijdens de Wereldtentoonstelling van 1900, waarna het onderdak bood aan landbouwbeurzen, wielerwedstrijden en zelfs de gigantische show van het Amerikaanse circus Barnum & Bailey, dat zich tussen 1901 en 1902 in het gebouw vestigde.
Ondanks de uitzonderlijke architectuur kwam zijn toekomst uiteindelijk in gevaar. In 1909 werd de Galerie des Machines gesloopt om het uitzicht op het Champ-de-Mars vrij te maken en te verbreden. Twintig jaar na de bouw verliest Parijs een van de meest gedurfde monumenten van het einde van de 19e eeuw. Tegenwoordig hebben de grasvelden van het Champ-de-Mars dit immense glazen paleis vervangen. Op de plek waar bezoekers destijds de meest verbazingwekkende uitvindingen van hun tijd ontdekten, komen Parijzenaars nu picknicken, wandelen of de Eiffeltoren bewonderen.
Twintig jaar lang deelden twee spectaculaire bouwwerken deze hoek van Parijs. De ene is wereldberoemd geworden, de andere is volledig verdwenen.