Verborgen in de trottoirs, binnenplaatsen en tuinen van Parijs vind je kleine bronzen medaillons met alleen de naam „Arago”, vergezeld van de letters N en S. Ze duiden echter niet op een oud adres of een verdwenen monument: samen geven ze de meridiaan van Parijs weer, die noord-zuidlijn die lange tijd de referentie was voor Franse astronomen.
In totaal zijn er 135 medaillons langs deze as geplaatst, van de Porte de Montmartre tot aan de Cité universitaire. Het kunstwerk, bedacht door de Nederlandse kunstenaar Jan Dibbets en voltooid in 1994, is waarschijnlijk een van de meest bijzondere bezienswaardigheden van de hoofdstad.
Waarom staat de naam Arago op de trottoirs van Parijs?
Deze schijfjes met een diameter van 12 centimeter zijn een eerbetoon aan François Arago, een Franse astronoom, natuurkundige en politicus die in 1786 werd geboren. Aan het begin van de 19e eeuw nam de jonge wetenschapper samen met Jean-Baptiste Biot deel aan een indrukwekkende meetcampagne om het onderzoek naar de meridiaan tussen Duinkerke en Barcelona door te trekken tot aan de Balearen.
De meridiaan van Parijs loopt precies door het Observatorium van Parijs en diende lange tijd als referentiemeridiaan in Frankrijk. Greenwich was al in 1884 gekozen als internationaal referentiepunt, maar Frankrijk hield nog enkele decennia vast aan zijn eigen referentie, voordat het in 1911 het systeem van de Engelse stad overnam.
Vroeger stond er een standbeeld van Arago op de Place de l’Île-de-Sein, tegenover het Observatorium. Het werd in 1893 onthuld, maar tijdens de bezetting in 1942 verwijderd en omgesmolten. De sokkel bleef leeg en, enkele decennia later, koos Dibbets voor een radicaal andere aanpak: hij verving het verticale monument als het ware door een kunstwerk dat verspreid is over de hele stad.
Van het Louvre naar het Parc Montsouris: een speurtocht midden in Parijs
Om ze te vinden, hoef je in theorie alleen maar de meridiaan naar het zuiden of het noorden te volgen. Sommige medaillons staan op heel bekende plekken, zoals rond het Palais-Royal, het Louvre, de Jardin du Luxembourg, het Observatoire of het Parc Montsouris. In dat laatste park waren er bij de aanleg van het parcours zelfs negentien geplaatst. Er hangt zelfs een vleugje mysterie rond deze medaillons. Ze komen onder andere voor in de wereld van De Da Vinci Code, waar ze worden geassocieerd met de beroemde roze lijn.
Het is tegenwoordig niet altijd even makkelijk om ze alle 135 te vinden: in de loop van de decennia hebben wegwerkzaamheden, verplaatsingen of verdwijningen het parcours veranderd. Dat maakt de wandeling bijna nog leuker: op zoek gaan naar de Arago’s is alsof je door Parijs een eeuwenoude wetenschappelijke lijn volgt, die wordt gevormd door een van de meest over het hoofd geziene openbare kunstwerken van de hoofdstad.
Locatie: de meridiaan van Parijs, van de Porte de Montmartre tot aan de Cité internationale universitaire de Paris