Met zijn geplaveide straatjes, gezellige terrasjes en kunstenaars op de Place du Tertre is Montmartre uitgegroeid tot een van de meest romantische wijken van Parijs. Toch is het moeilijk voor te stellen dat deze heuvel vroeger vol zat met steengroeven waar arbeiders aan het werk waren. Lang voordat het deze onmisbare plek in de hoofdstad werd, leverde de heuvel van Montmartre gips dat werd gebruikt bij de bouw van Parijs. Deze activiteit heeft het landschap veranderd, met een geschiedenis die bijna 2000 jaar teruggaat. Ook vandaag de dag zijn er nog plekken in de wijk waar je sporen van dit onbekende verleden kunt zien.
Lang voordat de kunstenaars er kwamen, was Montmartre een gebied vol steengroeven
De geschiedenis van Montmartre begint al lang voor de komst van de kunstenaars, en zelfs nog vóór het Parijs dat we nu kennen. Je moet bijna 2000 jaar teruggaan, naar de Gallo-Romeinse tijd, om de eerste sporen van de exploitatie van de steengroeven te vinden. In die tijd bezat de heuvel een zeldzame rijkdom: gips. Van dit gesteente kun je, als je het verhit, gips maken, een materiaal dat een belangrijke rol speelde bij de bouw van Parijs.
En Montmartre verandert al snel van aanzien. Waar mensen nu wandelen, hebben generaties arbeiders de heuvel uitgegraven om er gesteente uit te halen. Door de eeuwen heen werden de steengroeven steeds groter en sommige strekken zich zelfs ondergronds uit. Het gips wordt verwerkt tot gips in ovens die rondom de heuvel staan opgesteld. Het is moeilijk voor te stellen dat hier ooit zo’n bedrijvigheid plaatsvond, temidden van de levendige steegjes en terrasjes die we nu kennen.
Montmartre speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van Parijs. Toch stond de wijk in die tijd nog ver af van het beeld dat we er vandaag de dag van hebben. Naast de steengroeven werd het landschap nog gekenmerkt door wijngaarden, molens en landbouwgrond.
In de 19e eeuw leek Montmartre wel een openluchtbouwplaats
Vooral in de 19e eeuw beleefde de steengroeve-exploitatie zijn hoogtepunt. Parijs groeide, er werd steeds meer gebouwd en de vraag naar gips nam toe. Op de heuvel van Montmartre haalden de arbeiders steeds meer gips uit de grond om aan de behoeften van de hoofdstad te voldoen.
In die tijd was er veel vraag naar gips uit Montmartre. Het werd gebruikt voor de bouw en renovatie van talrijke Parijse gebouwen, waardoor de heuvel een van de belangrijkste leveranciers van de hoofdstad werd. Maar de intensieve exploitatie maakte de heuvel uiteindelijk kwetsbaar. Door al dat graven werd de grond onstabiel en nam het risico op instortingen toe. Vanaf 1860, toen Montmartre een wijk van Parijs werd, werden de steengroeven beetje bij beetje gesloten en verstevigd.
Beetje bij beetje verandert het landschap. De oude steengroeven verdwijnen, maar de straten, de bewoners en de uitgaansgelegenheden vullen de heuvel. Aan het einde van de 19e eeuw vestigen de kunstenaars zich een voor een op de heuvel. Montmartre begint het gezicht te krijgen dat iedereen vandaag de dag kent.
De steengroeven zijn verdwenen, maar de geschiedenis is nog steeds zichtbaar in Montmartre
Het Louise-Michelplein, waar je nu doorheen loopt om bij de Sacré-Cœur te komen, heeft een bijzondere geschiedenis. De tuinen zijn aangelegd op voormalige gipsgroeven. Maar het was geen sinecure om een park aan te leggen op grond die door eeuwenlange winning verzwakt was. De bodem moest worden verstevigd, wat verklaart waarom de tuin, die al in 1880 werd bedacht, pas in 1932 werd voltooid.
Maar dat is niet de enige plek waar dit geldt. Ook de begraafplaats van Montmartre is aangelegd in oude steengroeven. En de wijk Grandes-Carrières houdt in zijn naam de herinnering aan deze activiteit levend.
Het is tegenwoordig moeilijk om achter de tuinen en levendige steegjes nog het Montmartre van de arbeiders en de gipsovens terug te vinden. Toch is deze geschiedenis niet helemaal verdwenen. Je ziet het terug in het reliëf van de heuvel, in sommige plaatsnamen en in de oude steengroeven die de wijk al lang vóór de komst van de kunstenaars hebben gevormd.