Achter de glamour van het bewind van Lodewijk XIV gaat een veel duisterder Parijs schuil. Waarzegsters, alchemisten, gif en occulte rituelen doen de ronde achter de schermen van het oude Parijs. In het middelpunt van deze wereld staat Catherine Deshayes, ook wel bekend als La Voisin. Aanvankelijk stond ze bekend als vroedvrouw en waarzegster, maar ze groeide uit tot een van de belangrijkste figuren in de beroemde Gifzaak, een misdaadsschandaal dat uiteindelijk de hoogste kringen van het hof bereikte.
Als helderziendheid uitmondt in misdaad
Voordat ze een van de meest gevreesde vrouwen van haar tijd werd, ontving La Voisin klanten die hun toekomst wilden weten. Ze hield zich bezig met waarzeggerij en bewoog zich in een kring waar apothekers, alchemisten en andere waarzegsters elkaar kruisten.
Maar haar activiteiten nemen al snel een veel duisterdere wending. Om haar heen doen zogenaamde „erfpoeders“ de ronde. Achter deze bijna elegante uitdrukking gaan in werkelijkheid gifstoffen schuil die een erfenis een beetje kunnen versnellen…
Beetje bij beetje wordt La Voisin een centrale figuur in deze kleine ondergrondse wereld. Haar klantenkring beperkt zich niet tot de volkswijken van de hoofdstad: uit het onderzoek zullen banden naar voren komen die zelfs tot in de aristocratie reiken.
De zaak die Parijs op zijn kop zette
In de jaren 1670 barst de bom . Na de arrestatie van de markiezin van Brinvilliers, die veroordeeld werd voor het vergiftigen van verschillende familieleden, ontdekt de politie een veel groter netwerk. In maart 1679 wordt La Voisin gearresteerd. De zaak neemt zulke grote proporties aan dat Lodewijk XIV een speciale rechtbank instelt, de Chambre ardente, die haar misdaden moet onderzoeken. Meer dan 400 mensen zullen daar verschijnen tot de rechtbank in 1682 wordt opgeheven.
Gif, illegale abortussen, waarzeggerij… De rechercheurs ontdekken dan een bijzonder duistere wereld die Parijs zowel fascineert als verontrust. Madame de Sévigné schrijft destijds zelfs dat deze zaak „heel Parijs in zijn greep houdt“.
Zwarte missen en occulte rituelen: hoe ver ging La Voisin eigenlijk?
Dat is ongetwijfeld het meest angstaanjagende deel van haar verhaal.
Tijdens het onderzoek beschuldigen verschillende getuigen La Voisin ervan dat ze samen met Étienne Guibourg, een uit zijn ambt ontzette priester, heeft deelgenomen aan hekserijrituelen en zwarte missen. Sommige verhalen spreken zelfs over het offeren van zuigelingen.
Deze beschuldigingen maken wel degelijk deel uit van het historische dossier van de Gifzaak. Je kunt ze echter niet beschouwen als feiten die met zekerheid vaststaan. Een deel van wat we weten, is afkomstig uit getuigenverklaringen die zijn verzameld tijdens een gerechtelijke procedure waarin marteling en corruptie nog steeds centraal stonden in het rechtssysteem.
Het verhaal wordt nog interessanter wanneer de naam van Madame de Montespan, de beroemde favoriete van Lodewijk XIV, in de zaak opduikt. Na de dood van La Voisin legt haar dochter verklaringen af die de markiezin in diskrediet brengen. Het kasteel van Versailles bevestigt dat Montespan destijds in het schandaal verwikkeld was en dat de zaak heeft bijgedragen aan haar val.
Het einde van de „koningin van het duistere Parijs“
La Voisin zou nooit te weten komen hoe hoog het schandaal zou reiken.
Na haar arrestatie wordt ze ondervraagd en vervolgens ter dood veroordeeld. Op 22 februari 1680 wordt ze levend verbrand op de Place de Grève, het huidige Place de l’Hôtel-de-Ville. Maar haar executie maakt geen einde aan de Gifzaak. Integendeel, de onthullingen gaan door en komen gevaarlijk dicht in de buurt van de kring rond de koning.
Toen de zaak het imago van het hof rechtstreeks in gevaar bracht, liet Lodewijk XIV uiteindelijk een deel van het onderzoek stopzetten. De Chambre ardente verdween in 1682. In datzelfde jaar verscherpte een nieuw koninklijk edict ook de regels rond giftige stoffen, de bestrijding van vergiftigingen en de praktijken van zogenaamde tovenaars of waarzeggers.
Een verhaal dat ook het donkerste Parijs van Lodewijk XIV laat zien
Meer dan drie eeuwen later blijft La Voisin een van de meest fascinerende figuren uit de Parijse misdaadgeschiedenis. Haar verhaal speelt zich precies op de grens af tussen echte misdaad, occulte overtuigingen en hofgeheimen.
Achter de legendarische figuur van de ‘heks’ ging vooral een echte misdaadaffaire schuil. Er circuleerden gifstoffen, klanten uit de hogere kringen duiken op in de dossiers en de politie van Lodewijk XIV kreeg te maken met een netwerk dat groot genoeg was om een speciale rechtbank in te schakelen.
Een verhaal dat vooral laat zien dat er achter het majestueuze Parijs van de Grand Siècle ook een veel duisterder Parijs schuilging.